Gönüllü iade edilen heykel başı, İzmir Arkeoloji Müzesi, 16 Nisan 2026, İHA
Maarif Vekaleti’nin Temmuz 1934’te ikinci sayısını yayınladığı Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi’nde, Abideleri Koruma Heyeti azasından Prof. F. Miltner ve İzmir Müzesi Müdürü Selâhattin (Kantar) imzasıyla ‘İzmirde Roma Devrine Ait Forumda Yapılan Hafriyat Hakkında İhzari Rapor’ yayınlandı. Raporun girişinde yazarlar şu cümlelere yer verdi: ‘İzmir gibi çok devam eden değişiklikler geçirmiş bir şehrin asarıatikası birçok tehlikelere maruz kalmıştır. Son yirmi otuz sene zarfında ve büyük harp esnasında birçok tarihi eserler, bir daha elde edilemiyecek surette, ortadan kaybolmuşlardır. Bu sebeple hiç olmazsa geri kalmış olanları kurtarmak bir borç teşkil ediyordu.’
Heykel başının ilk fotoğrafı, Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi/2 (1934)
Söz konusu raporda Smyrna’da bulunan ve fotoğraflanan eserler arasında yaklaşık olarak MS IV. yüzyıla tarihlenen bir heykel başına da yer verildi.
1932’de Smyrna’da başlayan ilk kazılarda ortaya çıkarılan heykel başı, kayıtlara geçirilmiş olmasına rağmen bir süre sonra kayboldu.
1950’de Smyrna Agorası kazılarındaki buluntulara dair yayınlanan detaylı makaleden* sonra heykel başının kayıp olduğuna dair ilk kayıt 1966’da yayınlanan bir kitapta** ve Oxford Üniversitesi veri tabanında yer aldı.
Kamuoyu, heykel başının yasadışı yollarla yurt dışına kaçırıldığından ancak 92 yıl sonra, tarihi eserin iadesi sağlandığında haberdar oldu.
Denver şehri sakinlerinden Marie Thérèse Macy’nin 1989’da ölümü sonrası mirasından bir heykel başı ABD’de faaliyet gösteren Denver Sanat Müzesi’ne (Denver Art Museum) ödünç olarak verildi. Tarihi eserin 2005 yılında müzenin resmi koleksiyonuna eklenmesi sonrasında Müze, eserin orijinine dair araştırmalarına başladı.
1946-48 ABD İstanbul Başkonsolosu Clarence Edward Macy ve eşi Marie Thérèse Macy
Mirasından tarihi eser çıkan Marie Thérèse Macy, 1946 - 1948 yılları arasında ABD’nin İstanbul Başkonsolosluğu görevini yürüten Clarence Edward Macy’nin eşiydi. Başkonsolos Macy, 1984’te, eşinden beş yıl önce vefat etmişti.
Denver Sanat Müzesi'nde sergilendiği dönemden, Brooke Williams, KDVR Denver
Araştırmalar neticesinde Türk makamlarıyla ilk kez 2013 yılında temas kuran Müze, Anadolu kökenli olduğunu değerlendirdikleri bir heykel başının kendi koleksiyonlarında yer aldığını ve bu tarihi eserin bir zamanlar Türk müzesinin koleksiyonunda yer alıp almadığına dair bilgi talep etti. Müze yetkililerinin aktardıklarına göre takip eden yıllardaki iletişim girişimleri başarılı sonuç vermedi. Ta ki 2025’e kadar.
Smyrna Antik Kenti kazı ve araştırmalarını yürüten İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporla, heykel başının üslup özellikleri doğrultusunda Theodosius Dönemi heykel sanatı ile ilişkilendirildiği ve Efes–Smyrna bölgesinde yer alan bir atölyenin ürünü olduğu teyit edildi.
Mart 2025’te Türk makamları, eserin resmen iadesini talep etti. Denver Sanat Müzesi de gönüllü iade niyetini yineleyerek Eylül 2025’te heykel başını koleksiyonundan çıkardı. Eser, Aralık 2025’te Los Angeles’taki Türkiye Başkonsolosluğu’na teslim edildi.
Dışişleri Bakanlığı’nın Türkiye’ye getirdiği eser Ankara’da Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü’nde muhafazaya alındıktan kısa süre sonra Nisan 2026’da İzmir Arkeoloji Müzesi’nde, ait olduğu topraklarda sergilenmeye başladı.
Heykel başı İzmir Arkeoloji Müzesi'nde, 16 Nisan 2026, İHA
Yüksekliği 25 cm olan ve M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen mermer heykel başı, bir erkeğe ait portredir. Boyun kısmından altı kırık ve eksik olan eserde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenmiş, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirtilmiştir. Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye doğru baktığı, yüz hatlarında ise belirgin ifade unsurlarının bulunduğu görülmektedir.
* Naumann, R. and S. Kantar, 'Die Agora von Smyrna', Kleinasien und Byzanz. Istanbuler Forschungen 17, Berlin 1950
** Inan, J. and E. Rosenbaum, Roman and Early Byzantine Portrait Sculpture in Asia Minor, Oxford 1966
Bu sayfayı hazırlamak için her hafta verdiğimiz emeği ve abonelerin haklarını korumak için giriş yapmalı veya abone değilseniz abone olmalısınız.
